Cmentarze Komunalne
Cmentarz Osobowicki - założony w 1867 r. kilkakrotnie powiększany,
obecnie największy cmentarz Wrocławia o pow. 52 ha. Znajduje się przy
ul. Osobowickiej 47-59
Cmentarz powstał na terenie niegdyś zaliczanym do wsi Rosenthal
(Różanka) – dawnych pól i miejskich pastwisk, zwanych prawdopodobnie od
nazwiska byłego właściciela tych gruntów Polinke Acker – Polankowe Pola.
Grunty te przyłączono do miasta już w 1808, podczas gdy resztę Różanki
dopiero 120 lat później. Ówczesna dziewiętnastowieczna lokalizacja
cmentarza wybrana została m.in. ze względu na dość wygodny
dojazd/dojście z miasta istniejącym tutaj mostem Groszowym
(Gröschelbrücke, 30 lat później zastąpionym dzisiejszym mostem
Osobowickim, zlokalizowanym w nowym miejscu, około 700 metrów na wschód,
znacznie dalej od cmentarza), a z drugiej strony ze względu na położenie
poza miastem w okolicy, która w tamtych czasach nie była planowana pod
zabudowę lub uprawy.
Na cmentarzu znajduje się ok. 40 grobów sprzed 1945, w tym najstarszy
jest grób ze stellą z 1879 szachisty Adolfa Anderssena. Zachował się
także nagrobek z postacią kobiecą z 1895.
Na polu "D" jest kwatera żołnierzy poległych w latach 1914-1918, z
żeliwnymi krzyżami szeregowców i podoficerów oraz kamiennymi oficerów, w
centrum trzy wysokie drewniane krzyże ustawione w 1993 r.
Kolejne kwatery poległych w I wojnie światowej znajdują się przed
kaplicą na polach 86 i 87 mają po jednym krzyżu. Przed samą kaplicą
znajduje się symboliczny pomnik w postaci trzech kamiennych sylwetek z
każdej strony, wystawiony w 1992 r.
Po prawej stronie głównej alei, prowadzącej do kaplicy pogrzebowej 1921
r., stoi symboliczny Krzyż Katyński – pomnik pomordowanych na wschodzie
Polaków.
Po zachodniej stronie alei na polach 24 i 42 znajduje się kwatera
zasłużonych, na której spoczywają profesorowie, politycy, artyści,
oficerowie Znajduje się tutaj też granitowy pomnik Żołnierzy KBW z 1965
r., a nieco dalej na północy piaskowcowy obelisk Funkcjonariuszy MO oraz
Policji, z wmurowanymi tablicami upamiętniającymi także policjantów
sprzed II wojny światowej. Po wschodniej stronie alei, na polu 41,
mieszczą się okazałe kaplice grobowe Romów z rodziny Łakatoszów. Po
lewej stronie stoi symboliczny drewniany krzyż cmentarny z dużą
drewnianą figurą Chrystusa.
Na polu 79 na północny wschód od kaplicy znajduje się kolejna kwatera
zasłużonych, kamienny pomnik z napisem: Zasłużonym w 40 rocznicę powrotu
Ziem Zachodnich i Północnych do Macierzy. Społeczeństwo Wrocławia 1985.
Na polu 119 na północny wschód od kaplicy jest kwatera kombatantów z
pomnikiem w kształcie Krzyża Walecznych, między trzema kamiennymi
kolumnami i napisami na tablicach: Trzy kolumny symbolizują: Siły
zbrojne, Ruch Oporu, Martyrologię obozów koncentracyjnych. Wybudowane w
czynie społecznym przez członków koła ZBoWiD Kleczków. Wrocław Psie Pole
w latach 1978-1989.
Obok na polu 120 znajduje się kwatera bezimiennych ofiar stalinizmu,
mieszcząca groby pomordowanych w więzieniach i straconych żołnierzy
podziemia niepodległościowego oraz żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na
Zachodzie. Dalszy ciąg tych kwater znajduje się na polu 81a, gdzie na
skraju ustawiono niewielki symboliczny krzyż. Tutaj zwraca uwagę pomnik
pilota Wiktora Komorowskiego zamęczonego w 1952, zrehabilitowanego w
1989 i jego synów Jerzego i Bogdana straconych w 1954, zrehabilitowanych
w 1992. Znaleziono ślady ok. 350 grobów. Około 500 pozostałych grobów
znajdowało się prawdopodobnie w dawnych kwaterach 77, 91 i 102,
przekazanych do pochówków. Dlatego planuje się ekshumacje w kwaterach
77, 91, 102, 91a i 92. Wśród pochowanych byli także Niemcy, w tym
zbrodniarze wojenni.
Pole "M" na północny zachód od kaplicy to kwatera muzułmanów, w której
nagrobki oznaczone są symbolem półksiężyca.
W kwaterze 2, przy bramie środkowej, jest fragment starego muru
zewnętrznego, na którym zachowały się pozostałości pomników nagrobnych z
początku XX w., obecnie w większości ponownie wykorzystanych. Naprzeciw
tych grobowców rośnie około 100-letni platan klonolistny o obwodzie
około 360 cm wysokości około 28 m.
Cmentarz Grabiszyński –jedna z największych nekropolii we Wrocławiu.
Cmentarz w swoich obecnych granicach to jedna z trzech części
stanowiących w pierwszej połowie XX w. większy kompleks cmentarny.
Początkowo był to cmentarz na którym chowano zmarłych z południowych
parafii Wrocławia, ewangelickich: św. Elżbiety i św. Trójcy,
katolickich: św. Karola Boromeusza i św. Elżbiety Węgierskiej oraz
zakonników z klasztoru Bonifratrów. Później stał się cmentarzem
komunalnym.
Cmentarz Grabiszyński I znajdował się między ulicami: Hallera, Romera i
Grabiszyńską, w miejscu, w którym znajduje się dziś Park Grabiszyński.
Został założony w roku 1868, w centralnej części cmentarza stała
kaplica, wybudowana wg projektu architekta Zimmermanna w stylu
naśladującym renesans włoski. Kaplica i cmentarz zostały zniszczone w
czasie oblężenia Wrocławia. Po wojnie cmentarz nie był użytkowany i
ulegał ciągłej dewastacji, decyzję o likwidacji cmentarza podjęto w
latach 60. Po likwidacji cmentarza w jego miejscu utworzono park, dawny
układ alei cmentarnych został zmieniony, jedynie w kilku miejscach
znaleźć można fragmenty grobów i innych urządzeń cmentarnych.
Cmentarz Grabiszyński II został założony w 1881 r., jest jedyną częścią
dawnego kompleksu cmentarnego, używaną do dziś. W 1882 r. wybudowano wg
projektu architekta Kesslera neoromańską kaplicę poświęconą pamięci
Karoliny Gierth, kaplica ta używana jest dziś do odprawiania ceremonii
żałobnych. Zdecydowana większość niemieckich nagrobków została
zlikwidowana w latach 50. Oprócz pól grzebalnych, z grobami ziemnymi
znajdują się także pola urnowe oraz kolumbarium, dwie kwatery
zarezerwowane są dla zmarłych wyznania prawosławnego.
Cmentarz Grabiszyński III powstał w 1916 r. po wschodniej stronie ulicy
Grabiszyńskiej, na południowym skraju najstarszej części kompleksu
cmentarnego. Centralny element cmentarza stanowiło wybudowane w 1926 r.
krematorium. W 1927 r. w jednej z wolnych kwater na południowym skraju
nekropolii urządzono cmentarz żołnierzy włoskich, zmarłych w niewoli
niemieckiej pod koniec I wojny światowej, który dziś, wraz z niewielka
kwaterą grobów dziecięcych znajdującą się przy pętli tramwajowej,
stanowi jedyny zachowany element dawnej nekropolii. Ta część cmentarza
stanowi obecnie zasadniczą część Parku Grabiszyńskiego.
Cmentarz w Leśnicy – cmentarz komunalny znajdujący się przy ulicy
Trzmielowickiej we Wrocławiu.
Cmentarz został otwarty w październiku roku 1883 na podstawie decyzji
Śląskiego Konsystorza Ewangelickiego, do roku 1945 był cmentarzem
wyznaniowym przeznaczonym dla mieszkańców Leśnicy i okolicznych wsi
należących do kościoła ewangelickiego. Cmentarz dwukrotnie był
powiększany - w roku 1893 i 1905. Po roku 1945 stał się cmentarzem
komunalnym. Na cmentarzu zachowały się pojedyncze nagrobki i grobowce
wykonane przed rokiem 1945.
Cmentarz Komunalny Psie Pole - założony w roku 1996 na osiedlu Psie
Pole, ze względu na brzmienie oficjalnej nazwy często nazywany
Cmentarzem Kiełczowskim lub Cmentarzem przy ulicy Kiełczowskiej.
Decyzja o budowie nowego cmentarza komunalnego została podjęta ze
względu na fakt wyczerpywania się miejsc grzebalnych na dwóch
największych tego typu nekropoliach we Wrocławiu: Osobowickim i
Grabiszyńskim. Cmentarz na Psim Polu spełnia wymogi stawiane nowoczesnym
cmentarzom, jest przystosowany nie tylko do tradycyjnych pochówków
ziemnych ale też urnowych, zarówno w ziemi jak i w kolumbariach.
Docelowo cmentarz ma mieć powierzchnię 40 ha, w chwili obecnej
powierzchnia wynosi 9,4 ha. W skład kompleksu cmentarnego wchodzą także
budynki zarządu, dom pogrzebowy i krematorium - jedyne we Wrocławiu.
Cmentarz komunalny przy ul. Jerzmanowskiej – - najnowszy cmentarz we
Wrocławiu, powstał w wyniku uchwały Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 5
czerwca 1998 r. Z założenia ma mieć charakter parku z centralnie
ulokowaną kaplicą.
Cmentarz w Pawłowicach składa się z trzech części:
• dawnej, na której usytuowana jest kaplica cmentarna,
• obecnie czynnej,
• obejmującej nowe tereny.
Na terenie nowej części cmentarza znajduje się zabytkowe stanowisko
archeologiczne z I – IV wieku n.e.
opracowano na
podstawie dancy z Wikipedii i Encyklopedii PWN